KHẢ NĂNG TỰ ĐIỀU CHỈNH Ở TRẺ NHỎ

Bạn có từng bối rối khi con bộc lộ hành vi không mong muốn, như cáu gắt, la hét hay mè nheo? Đôi khi chúng ta dễ dàng quy chụp đó là “con hư”, nhưng thực tế, đằng sau những hành động này có thể là dấu hiệu cho thấy con đang gặp khó khăn trong việc tự điều chỉnh cảm xúc và hành vi. Bài viết sau sẽ giải đáp một số thông tin về khả năng tự điều chỉnh ở trẻ nhỏ, đồng thời đưa ra một số gợi ý giúp ba mẹ có thể giúp con phát triển kỹ năng này.

Khả năng tự điều chỉnh là gì?

Khả năng tự điều chỉnh (Self-Regulation) hiểu đơn giản là năng lực kiểm soát cảm xúc và hành vi sao cho phù hợp với hoàn cảnh, thường bao gồm những khả năng: 

• Kiềm chế cảm xúc bùng nổ
• Tự trấn an khi bị kích động
• Ổn định tinh thần trước thay đổi bất ngờ
• Kiểm soát sự thất vọng

Tại sao khả năng tự điều chỉnh bản thân lại quan trọng? 

Kỹ năng tự điều chỉnh gắn liền với cách trẻ em xử lý nhiều vấn đề trong giai đoạn đầu đời. Với những kỹ năng này, trẻ có thể ứng phó tốt hơn với những sự kiện khó khăn và căng thẳng xuất hiện trong cuộc sống, chẳng hạn như mất thú cưng, người thân qua đời hoặc gia đình rạn nứt. Điều này giúp giảm bớt tác động lâu dài của căng thẳng, vốn có thể dẫn đến các vấn đề về sức khỏe tâm thần. 

Khi trẻ học cách tự điều chỉnh, các kỹ năng như tập trung chú ý, chia sẻ và nhường nhịn cũng phát triển. Điều này cho phép trẻ chuyển từ việc phụ thuộc vào người khác sang bắt đầu tự quản lý bản thân. 

Hầu hết trẻ em, ở một giai đoạn nào đó, sẽ gặp khó khăn trong việc kiểm soát cảm xúc và hành vi của mình, đặc biệt là khi chúng mệt mỏi, đói hoặc trải qua những trải nghiệm mới lạ. Khi điều này xảy ra, trẻ có thể trở nên buồn bực, cáu kỉnh hoặc tức giận. Đây là một phần bình thường của quá trình phát triển của trẻ nhỏ. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên và dường như không có lý do nào đáng kể để trẻ biểu hiện hành vi như vậy thì có thể sẽ gây ảnh hưởng tới sự phát triển của trẻ. 

Những cách giúp phát triển khả năng tự điều chỉnh cho trẻ?

Ba mẹ có thể giúp trẻ phát triển khả năng tự điều chỉnh bằng cách:

Thiết lập quy tắc và giới hạn rõ ràng

Quy tắc và giới hạn giúp trẻ hiểu rõ mong đợi của ba mẹ. Khi trẻ biết rõ những gì được phép và không được phép, trẻ sẽ dễ dàng kiểm soát hành vi của mình hơn.  

Khi thiết lập quy tắc và giới hạn, ba mẹ cần lưu ý: 

• Quy tắc và giới hạn cần rõ ràng, dễ hiểu và phù hợp với lứa tuổi của trẻ. 
• Ba mẹ cần kiên định thực hiện quy tắc và giới hạn cùng con.

Dạy trẻ cách nhận biết và kiểm soát cảm xúc

Cảm xúc là một phần tự nhiên của cuộc sống. Tuy nhiên, nếu trẻ không biết cách nhận biết và kiểm soát cảm xúc của mình, trẻ có thể dễ dàng bị kích động, hành động thiếu kiểm soát hoặc làm tổn thương bản thân và người khác.

Ba mẹ có thể giúp trẻ nhận biết và kiểm soát cảm xúc bằng cách: 

• Dạy trẻ đặt tên cho cảm xúc của mình. 
• Giúp trẻ hiểu nguyên nhân và hậu quả của cảm xúc. 
• Hướng dẫn trẻ các kỹ năng giải tỏa cảm xúc lành mạnh, chẳng hạn như hít thở sâu, thư giãn, nói chuyện với người lớn đáng tin cậy.

Cung cấp cho trẻ các cơ hội để thực hành tự điều chỉnh

Chỉ khi được thực hành, trẻ mới có thể phát triển khả năng tự điều chỉnh. Ba mẹ có thể cung cấp cho trẻ các cơ hội để thực hành tự điều chỉnh bằng cách: 

• Đặt ra các thử thách nhỏ cho trẻ, chẳng hạn như đợi đến lượt chơi, chia sẻ đồ chơi, làm bài tập về nhà. 
• Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động đòi hỏi sự kiên nhẫn, tập trung và kiểm soát hành vi, chẳng hạn như chơi thể thao, học nhạc, nghệ thuật, v.v.

Làm gương cho trẻ

Trẻ học hỏi từ những người xung quanh, bao gồm cả cha mẹ và người chăm sóc. Nếu ba mẹ có thể kiểm soát cảm xúc, hành vi và suy nghĩ của mình, trẻ sẽ có nhiều khả năng học hỏi những điều này từ cha mẹ và người chăm sóc. 

Ba mẹ có thể làm gương cho trẻ bằng cách: 

• Thể hiện cảm xúc một cách lành mạnh. 
• Kiên nhẫn, tập trung và kiểm soát hành vi của bản thân. 
• Giải quyết vấn đề một cách tích cực. 

Cuối cùng, chìa khóa để rèn luyện kỹ năng tự điều chỉnh không phải là né tránh những tình huống khó khăn mà trẻ phải đối mặt, mà là đồng hành cùng trẻ, khuyến khích hành vi đúng đắn, cho đến khi trẻ tự tin vượt qua những thách thức ấy một mình.